Elektrische motoren slurpen energie. Niet de aanschaf, maar het verbruik bepaalt je kosten, jaar na jaar. IE4-motoren drukken die energierekening aantoonbaar en maken processen koeler en stabieler. In de EU zijn ze sinds 1 juli 2023 zelfs verplicht in de vermogensklasse 75–200 kW (3-fase, 2/4/6-polig).
Feiten in één oogopslag
- Wat ligt vast (EU): IE4 verplicht voor 75–200 kW sinds 1-7-2023; breder: IE3 voor 0,75–1000 kW; IE2 voor 0,12–0,75 kW en voor Ex eb en 1-fase motoren. VSD’s moeten minimaal IE2-verlieslimieten halen (0,12–1000 kW).
- TCO-realiteit: >90% van de levensduurkosten van een industriële motor is energie.
- Verliesreductie: IE4 betekent substantieel minder motorverliezen. In de praktijkrapportage zie je “tot ~40% minder verliezen” vs. IE2, afhankelijk van type en uitvoering.
Wat “IE4” precies betekent (en wat niet)
IE-klassen zijn gedefinieerd in IEC 60034-30-1 voor netgevoede AC-motoren (IE1 t/m IE4). IE5 voor variabel-toerental-motoren valt onder IEC TS 60034-30-2. Kortom: IE4 is “Super Premium Efficiency” binnen de klassiek netgevoede scope; hogere efficiënties met VSD-motorcombinaties worden elders ingeschaald.
VSD ≠ vrijbrief. Een frequentieregelaar (VSD) is vaak de snelste route naar extra besparing bij variabele last, maar hij vervangt de minimumeisen aan de motor niet. De EU zegt expliciet dat VSD’s bij constante snelheid niet verplicht moeten zijn en dat VSD’s zélf aan IE2-verlieslimieten moeten voldoen.
Markttoezicht & boetes. Handhaving loopt via de EU-verordening Markttoezicht 2019/1020; lidstaten stellen sancties vast. Geen EU-breed vast boetebedrag.
De businesscase in cijfers
De aanschafprijs verdwijnt in het ruisniveau; de meter draait elke minuut. Een simpel rekenvoorbeeld laat zien waarom vervanging loont.
Formule:
Invoervermogen P_in = P_out / η. Jaarverbruik = P_in × uren.
Voorbeeld – vervang 45 kW IE2 (η = 93,5 %) door IE4 (η = 96,2 %).
P_in(IE2) ≈ 48,13 kW, P_in(IE4) ≈ 46,78 kW ⇒ besparing ≈ 1,35 kW continu.
Bij 6.000 h/jaar is dat ≈ 8.100 kWh/jaar.
Jaarbesparing bij gangbare scenario’s
| Draaiuren | Energieprijs | kWh-besparing/jaar | €-besparing/jaar* |
| 4.000 | € 0,12/kWh | ≈ 5.400 | € 650 |
| 4.000 | € 0,20/kWh | ≈ 5.400 | € 1.080 |
| 6.000 | € 0,12/kWh | ≈ 8.100 | € 970 |
| 6.000 | € 0,20/kWh | ≈ 8.100 | € 1.620 |
*Alleen motorefficiëntie, proces-/VSD-winsten niet meegerekend.
Terugverdientijd: Capex-meerprijs / jaarlijkse besparing. Zelfs bij een meerprijs van ~€ 1.000 zit je, afhankelijk van uren en stroomtarief, vaak tussen 6 en 18 maanden. Onafhankelijke studies met 75–90 kW pompunits rapporteren bovendien korte payback bij IE4-vervanging.
Waarom dit zo hard doorwerkt: Energie vormt >90% van de TCO van motoren. Zelfs “een paar procent” rendementswinst vertaalt in duizenden euro’s over de levensduur.
Meer dan energie: koelere, betrouwbaardere aandrijvingen
Minder verliezen = minder warmte. Een lagere wikkelingstemperatuur verdubbelt grofweg de isolatie-levensduur per −10 °C (omgekeerd halveert +10 °C de levensduur). Dat zie je terug in minder lager- en isolatieproblemen.
Voor specifieke IE4-technologieën (zoals synchroon-reluctantie of PM-varianten) komt daar nog iets bij: een rotor met sterk gereduceerde rotorkoper-/ijzerverliezen draait koeler en efficiënter. Rapportages noemen ~40% lagere motorverliezen t.o.v. een gelijkwaardige inductiemotor. Let op: dit is type-afhankelijk.
Wat is nu al verplicht en wat wordt herzien?
| Onderwerp | Status |
| Motor-MEPS | IE3 vanaf 0,75–1000 kW (2/4/6/8-polig) sinds 1-7-2021; IE4 voor 75–200 kW (2/4/6-polig) sinds 1-7-2023; IE2 voor 0,12–0,75 kW; Ex eb en 1-fase: IE2. |
| VSD-MEPS | IE2-verlieslimieten sinds 1-7-2021 (0,12–1000 kW). |
| Herziening | De Commissie is in 2025 een review gestart (call for evidence). Doel: regels actualiseren en mogelijk scope uitbreiden (o.a. circulariteit). Streefpad: adoptie in 2029. Tot die tijd gelden bovengenoemde drempels. |
Zo pak je het pragmatisch aan (zonder je fabriek stil te leggen)
- Begin bij de grootverbruikers. Sorteren op kW × draaiuren geeft je directe prioriteitenlijst (compressoren, pompen, ventilatoren).
- Onderbouw met meetdata. Log stroom/vermogen een week; bereken P_in = P_out/η en projecteer uren/tarief. (Gratis: een spreadsheet doet het werk.)
- Plan per onderhoudsstop. Vervang eerst >30 kW en >4.000 h/jaar; bundel mechanische aanpassingen.
- Kijk systeem-breed. Overweeg een VSD waar de last varieert; bij constante snelheid telt vooral het IE-niveau van de motor.
Veelgestelde vragen over IE4-motoren
Is een IE4-motor “verplicht” voor míjn toepassing?
Alleen in de EU-scope 75–200 kW (3-fase, 2/4/6-polig, geen rem/uitgezonderde Ex-typen) is IE4 nu minimum. Daarbuiten geldt IE3 (of IE2 voor kleine vermogens/1-fase/Ex eb). Check altijd de specifieke uitzonderingen in 2019/1781.
Heb ik ook een VSD nodig?
Voor variabele vraag bijna altijd ja, dat is waar de grote deellastwinst zit. Voor constante snelheid is een VSD niet verplicht en voegt hij extra verliezen/complexiteit toe. Los daarvan moet een VSD zelf aan IE2-verlieslimieten voldoen.
Zijn IE4-motoren compacter en stiller?
Dat kan, vooral bij IE4-ontwerpen met SynRM/PM-techniek (hogere vermogensdichtheid, koelere rotor). Maar formaat en geluid blijven ontwerp- en fabrikant-afhankelijk, maak er geen generieke belofte van.
Conclusie
Wachten kost elke maand geld. IE4 verkleint je energierekening, verlaagt thermische stress en brengt je compliant waar dat al verplicht is. De rekensom is eenvoudig, de impact groot, zeker bij lange draaitijden. En er komt geen “magische” EU-versoepeling aan die dat verandert: de huidige minimumeisen blijven tot de nieuwe regels (beoogd 2029) zijn aangenomen.
Wil je weten hoeveel jij bespaart? Laat ons je top-10 motoren doorrekenen (uren, tarief, η) en ontvang een concreet vervangingsplan met terugverdientijden per motor, netjes passend in je onderhoudsvenster.
